Norberto Puasan (Datu Mampinuhan) (Region 10)


Ang pagiging Datu ay hindi lang isang titulo na basta-basta lang ipinagkakaloob ng kahit sino. Sa mga Tribong Higa-awnon sa Opol, Mismis Oriental, ito ay isang bansag na nakadikit sa isang pagkatao at kung anong uri siya; pananaw at ugali.

Ang pagiging “Datu Mampinuhan” ni Datu Norbeng ang nagpatanyag sa kanya kahit sa mga kalapit na mga katutubong Tribo. Si Datu Mampinuhan ay ang karapat-dapat sa pagtitiwala ng Kapwa Higa-awnon at mga hindi Lumad sa nasabing lugar.

Isa sa mga naging malaking hakbang na ginawa ni Datu Mampinuhan ay ang pag mapa ng kanilang Lupang Ninuno; ang Dulangan Unified Ancestral Domain Claim. Ang Ancestral Land o Lupang Ninuno, para sa mga Lumad ay nangangahulugan ng Buhay sa kasalukuyan at susunod na lahi ng mga Higa-awnon. Ipinagtibay ni Datu Manpinuhan sa pamamagitan ng tradisyonal na mga pagtitipon at ritwal ang pag angkin ng lupang ninuno sa tulong ng LGU at ahensya ng gobyerno.

Pinamunuan din ni Datu Mampinuhan ang pagbukas ng eskwela ng tribal traditional Knowledge o SIKAT, School for the Indigenous Knowledge and Tradition sa pamamagitan ng pagtuturo ng mga ritwal at ang kahulugan nito, pagtuturo ng kanilang salita at mga oral traditions, mga sayaw at matandang kaugalian.

Sa kasalukuyan, kahit wala na ang dalawang paa, siya ay nagrerepresenta pa rin ng mga pagtitipon ng tribu kumunidad at sa lungsod man; nag sasagawa pa rin ng mga ritwal na akma sa mga pagtitipon ng tribu; naghuhusga pa rin ng mga mabibigat na kaso sa kututbong paraan; at tumatayo pa ring puno ng lupong tagapamayapa.

Si Datu Mampinuhan ay isang “shaman” o tribal-religious leader din. Siya ang nangunguna sa mga ritwal na pang espirtuwal sa mga pag titipon ng tribu. Siya ay naniniwala na ang Diyos ng kalikasan ng mga Kristiano at si Mambabaya (God-Provider) ng mga Higa-awnon ay iisa.